خبرگزاری حوزه | این نگرانی که مباحثه کلامی با فرقه ها ممکن است به آنان فرصت دهد تا برای خود ادبیات و دستگاه کلامی منسجم تری بسازند، در اصل ناشی از دغدغه ای قابل احترام است اما به نظر می رسد اگر به صورت مطلق گفته شود که «نباید با فرقه ها بحث کلامی کرد» سخنی دقیق و قابل دفاع نیست. هرچند مواجهه کلامی صرف نیز در این مصاف کافی نیست. اما باید گفت:
نخست اینکه اصل گفت و گوی علمی و نقد مستدل، یکی از راه های مهم صیانت از حقیقت است. اگر یک جریان انحرافی سخنی نادرست دارد، سکوت در برابر آن باعث تقویت روانی آن می شود و چه بسا در فضای بی پاسخی، همان ادعاهای ساده در ذهن مخاطبان جا باز می کند. بسیاری از مردم وقتی شبهه ای را بی پاسخ ببینند، گمان می کنند پاسخ قانع کننده ای وجود ندارد. بنابراین نقد علمی، اگر درست و حکیمانه انجام شود، نه تقویت باطل، بلکه آشکارسازی ضعف های آن است.
دوم اینکه فرقه ها معمولاً در خلأ فکری رشد نمی کنند بلکه آنان از نیازهای عاطفی، اجتماعی، معرفتی و گاه از ضعف آموزش دینی بهره می برند. اگر اهل علم وارد میدان تبیین نشوند، میدان توسط همان جریان ها پر می شود. پس راه درست، ترک مباحثه نیست، بلکه ارتقای سطح آگاهی عمومی و پاسخ گویی دقیق، آرام و روشمند است.
سوم اینکه باید میان مباحثه عالمانه و جدال رسانهای و بی قاعده فرق گذاشت. باید توجه داشت که هر گفت و گویی مفید نیست و اگر مناظره بدون تخصص، بدون مدیریت، با هیجان، توهین یا در فضای نمایشی انجام شود، ممکن است به شهرت طلبی یا مظلوم نمایی فرقه ها کمک کند. اما این آسیب، دلیل بر نفی اصل مباحثه نیست.
چهارم اینکه اگر فرقه ای در جریان گفت و گو ناچار شود ادعاهای خود را منظم کند، این لزوماً به سود او نیست. بسیاری از جریان های باطل تا وقتی در سطح شعار باقی می مانند جذاب اند؛ اما وقتی مجبور شوند مبانی، لوازم و تناقض های خود را توضیح دهند، ضعفشان روشن تر می شود. نقد کلامی دقیق می تواند نشان دهد که یک ادعا با عقل، نقل معتبر، تاریخ، اخلاق یا مبانی خود آن جریان ناسازگار است.
بنابراین سخن درست تر این است که نباید با هر فرد، در هر سطح، در هر رسانه و به هر شیوه ای وارد مباحثه کلامی شد. جامعه دینی به جای سکوت، به تبیین حکیمانه نیاز دارد تا از حقیقت دفاع کند و نیز حرمت انسان ها را نگه دارد و مخاطب مردد را از افتادن در دام شبهه نجات دهد.
پس باید بدانیم که؛ خطر اصلی در مباحثه علمی و کلامی نیست؛ خطر در بی سوادی، هیجان زدگی، بی اخلاقی و میدان دادن بی ضابطه به جریان های فرقه ای است. اگر گفت و گو با دانش، ادب، انصاف و مدیریت انجام شود، نه تنها به فرقه ها دانش نمی سازد، بلکه پوشش ظاهری آنان را کنار می زند و قدرت تشخیص جامعه را افزایش می دهد.
علی محمدی هوشیار
نظر شما